İsmet İnönü

İsmet İnönü portresi

İsmet İnönü (1884–1973), Kurtuluş Savaşı komutanlarından, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk başbakanı ve ikinci cumhurbaşkanıdır. 11 Kasım 1938 ile 22 Mayıs 1950 arasında görev yaptı.

Siyasi yaşamı

Lozan Barış Konferansı'nda Türkiye heyetine başkanlık eden İnönü, Cumhuriyet'in ilk yıllarında uzun süre başbakanlık yaptı. Atatürk'ün ölümünden sonra TBMM tarafından cumhurbaşkanı seçildi.

Cumhurbaşkanlığı dönemi

Görev dönemi İkinci Dünya Savaşı yıllarını, savaşın ekonomik ve toplumsal etkilerini ve çok partili siyasal yaşama geçiş sürecini kapsadı.

Diplomasi: Mudanya ve Lozan

İnönü, Millî Mücadele sonrasında Mudanya Ateşkes görüşmelerinde ve Lozan Konferansı’nda Türk heyetine başkanlık etti. 1923 Lozan Antlaşması, yeni devletin uluslararası ilişkilerinin temel belgelerinden biri oldu.

Başbakanlık ve kurumlaşma

Cumhuriyetin ilk başbakanı olarak görev yaptı. 1920’ler ve 1930’lardaki başbakanlıkları, yeni devletin idari yapılanmasının ve ekonomik politikalarının şekillendiği döneme rastladı.

İkinci Dünya Savaşı yılları

Cumhurbaşkanlığı sırasında Türkiye savaşın büyük bölümünde çatışmaların dışında kaldı. Seferberlik ve ekonomik kısıtlamalar gündelik yaşamı etkiledi. 1942 Varlık Vergisi gibi uygulamalar, özellikle gayrimüslim yurttaşlar üzerindeki ağır sonuçları nedeniyle eleştirildi.

Çok partili hayat ve sonraki yıllar

1946’da çok partili genel seçim yapıldı; 1950 seçiminin ardından iktidar Demokrat Partiye geçti. İnönü muhalefet liderliğini sürdürdü, 1961–1965 arasında koalisyon hükümetlerinde yeniden başbakanlık yaptı.

Kaynakça ve ileri okuma

  1. T.C. Dışişleri Bakanlığı — Cumhurbaşkanlarımız
  2. İsmet İnönü — biyografi ve kaynakça